του Marc Pierini

Μια γενιά Ευρωπαίων -μεταξύ τους και εγώ- μεγαλώσαμε με την οδυνηρή μνήμη των δύο παγκοσμίων πολέμων και αφιερώσαμε μια ζωή για να οικοδομήσουμε μια ειρηνική Ευρωπαϊκή Ένωση και ισχυρούς δεσμούς με τους γείτονες. Αυτό το σκηνικό εξηγεί γιατί οι χαρακτηρισμοί "ναζί” από τους ηγέτες της Τουρκίας για χάρη πολιτικού οφέλους στο εσωτερικό είναι πέρα από τα όρια και γιατί τέτοιες εξωφρενικές δηλώσεις δεν μπορούν να δικαιολογηθούν από τυχόν παράπονα που έχει η Τουρκία έναντι της ΕΕ. Για αυτό επίσης η συνεχιζόμενη διάλυση της αρχιτεκτονικής του κράτους δικαίου της Τουρκίας έχει γίνει ένα στρατηγικό ζήτημα για την Ευρώπη και τη δική της δημοκρατική διάρθρωση.

Ευτυχώς, κατά την επόμενη σύνοδο κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 19 και 20 Οκτωβρίου, οι επικεφαλής κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ θα έχουν την ευκαιρία για μια νηφάλια συζήτηση σχετικά με τις επιλογές τους για την Τουρκία. Αυτή η συνάντηση είναι μια ευκαιρία για να μπουν στην άκρη οι δηλώσεις εντυπωσιασμού και να απαντήσουν στην Άγκυρα με ένα μείγμα σταθερότητας και ψυχραιμίας.

Αρχικά, πρέπει να διευκρινιστούν δύο θέματα μεταξύ των ηγετών της ΕΕ. Πρώτον, πρέπει να γνωρίζουν ότι η συνεχιζόμενη συζήτηση για το υποτιθέμενο επικείμενο "πάγωμα των ενταξιακών συνομιλιών” με την Τουρκία, τροφοδοτεί τις λαϊκιστικές φωνές της Άγκυρας, που το μόνο που κάνουν είναι να υποσκάπτουν την εικόνα της ΕΕ. Εδώ είναι μία από αυτές, που προβλήθηκε προσφάτως στον τουρκικό Τύπο: "Η Τουρκία εκπλήρωσε τις απαιτήσεις της ΕΕ από την αρχή της υποψηφιότητάς της”. Αυτή η δήλωση δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα.

Η αλήθεια πρέπει να λέγεται: με τις δικές της επιλογές και ενέργειες, η Τουρκία δεν πληροί πλέον επαρκώς τα πολιτικά κριτήρια της ΕΕ για την ένταξη. Για το λόγο αυτό, η επίσημη διακοπή των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία υποστηρίζεται τώρα από κάποια ευρωπαϊκά κράτη-μέλη. Αλλά το ερώτημα του παγώματος των διαπραγματεύσεων, δεν θα πρέπει να τίθεται καν προς συζήτηση, από τη στιγμή που, σύμφωνα με τους κανόνες του παιχνιδιού, οι συνομιλίες είναι περιττές μέχρι η Τουρκία να σεβαστεί ξανά το κράτος δικαίου. Στο μεταξύ, η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να απέχει από το να εργάζεται για το άνοιγμα νέων κεφαλαίων διαπραγμάτευσης επί της αρχής. Δεν υπάρχει διάθεση στην Ευρώπη -μεταξύ πολιτών και κυβερνήσεων- να προσφέρεται η ιδιότητα του μέλους σε μια χώρα που διοικείται από ένα απολυταρχικό πολιτικό σύστημα βασισμένο σε ένα σύνταγμα ενός ανθρώπου (που επιβλήθηκε μέσω ενός ευρέως αμφισβητούμενου δημοψηφίσματος), όπου τα ΜΜΕ φιμώνονται, οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης φυλακίζονται και οι κατηγορίες "τρομοκρατίας” μπορούν να χρησιμοποιηθούν σχεδόν εναντίον όλων.

Δεύτερον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα πρέπει να αντιμετωπίσει την απειλή της Τουρκίας να ακυρώσει τη συριακή προσφυγική συμφωνία, λόγω όπως λέει η Άγκυρα, των "ανεκπλήρωτων υποσχέσεων της ΕΕ”. Πώς θα μπορούσε η Τουρκία να εκτοπίσει τους Σύριους πρόσφυγες στη Βουλγαρία και στην Ελλάδα και την ίδια στιγμή, να ηγηθεί μιας παγκόσμιας εκστρατείας αλληλεγγύης υπέρ των μουσουλμάνων Rohingya, οι οποίοι εκδιώκονται από το Μιανμάρ; Επιπλέον, τα γεγονότα μετά από την προσφυγική συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας το Μάρτιο του 2016, έχουν αποδείξει ότι η Τουρκία ήταν απόλυτα σε θέση να ελέγξει τις οργανώσεις ανθρώπινου trafficking στα εδάφη της. Έτσι, αν οι αναχωρήσεις προσφύγων για την Ελλάδα αυξηθούν ξαφνικά, θα ήταν ένα σημάδι ότι οι έλεγχοι έχουν χαλαρώσει. Ας μην ξεχνάμε ότι οι εξειδικευμένες υπηρεσίες της Τουρκίας συνεργάζονται πλήρως με την ΕΕ σε ένα αποτελεσματικό ανθρωπιστικό σχέδιο, παρέχοντας άμεσα βοήθεια στους Σύριους πρόσφυγες και τις κοινότητες υποδοχής. Το σχήμα θα πρέπει να συνεχιστεί. Εάν ωστόσο η Τουρκία επιλέξει να ακυρώσει τη συμφωνία, η ΕΕ θα πρέπει να προετοιμαστεί να ανακατανείμει τα εδάφη που προορίζονται για πρόσφυγες στην Τουρκία, προς την Ελλάδα και άλλες χώρες.

Σε αυτό το πλαίσιο, στις 19-20 Οκτωβρίου οι ηγέτες της ΕΕ θα πρέπει να θέσουν σαφείς προτεραιότητες για τους οικονομικούς δεσμούς της Τουρκίας με την Ευρώπη, για τα ανθρώπινα δικαιώματα της χώρας και το ιστορικό του κράτους δικαίου, τη συνεχιζόμενη συνεργασία στα περί αντιτρομοκρατίας και στο πώς να δώσει ένα μήνυμα της ΕΕ στους πολίτες της.

Στο οικονομικό μέτωπο, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει θεμελιώδης άγκυρα για την Τουρκία, ιδιαίτερα σε σχέση με το εμπόριο, τις επενδύσεις και την τεχνολογία. Ο Given Sak, ένας εξέχων Τούρκος οικονομολόγος, έχει προσφάτως εξηγήσει ότι "οι επιδόσεις της τουρκικής οικονομίας εξαρτώνται άμεσα από τις επιδόσεις της οικονομίας της ΕΕ. Η πολιτική αναταραχή στις προσφάτως διαφοροποιημένες αγορές της Μέσης Ανατολής έχει ενισχύει και δεν έχει εξασθενήσει αυτή τη δυναμική”. Η ΕΕ έχει επίσης σημαντική θέση στους κλάδους μεταποίησης και υπηρεσιών της Τουρκίας.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποία ο εκσυγχρονισμός της τελωνειακής ένωσης ΕΕ-Τουρκίας είναι ζωτικής σημασίας και για τις δύο πλευρές, και δεν θα πρέπει να πέσει θύμα των πολλών πολιτικών εντάσεων των Βρυξελλών με την Αγκυρα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα πρέπει να προωθήσει τη συμφωνία υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, διότι οι Ευρωπαίοι χρειάζονται ένα επίπεδο οικονομικό πεδίο εάν πρόκειται να συνεχίσουν να κάνουν business με την Τουρκία.

Στο σημείο αυτό είναι που έρχονται στο προσκήνιο τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου.

Η πρόσφατη και άνευ προηγουμένου αποδιάρθρωση της αρχιτεκτονικής του κράτους δικαίου της Τουρκίας, πλήττει επίσης την οικονομία της χώρας, από την αυθαιρεσία στο δικαστικό σύστημα μέχρι τις κατηγορίες για "τρομοκρατία” εναντίον των επιχειρήσεων της ΕΕ για "μαγειρεμένες” δημόσιες προμήθειες. Για αυτό είναι απαραίτητη προϋπόθεση συγκεκριμένα μέτρα για την αποκαταστάση των προτύπων οικονομικής διακυβέρνησης, ώστε να γίνει πραγματικότητα μια ανανεωμένη τελωνειακή ένωση. Οι επιχειρηματικές οργανώσεις της Τουρκίας και ο οικονομικός κλάδος της κυβέρνησης θα πρέπει να ασκήσουν πίεση προς αυτή την κατεύθυνση. Όπως θα παρουσιαστεί σύντομα σε μια έκδοση του Carnegie Europe, μια νέα συμφωνία τελωνειακής ένωσης θα είναι μεγάλη πρόκληση για την Τουρκία να την πετύχει και για την ΕΕ να συμφωνήσει, αλλά θα αποβεί επωφελής και για τις δύο πλευρές.

Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα του κράτους δικαίου στην Τουρκία. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα πρέπει να δηλώσει κατηγορηματικά ότι καταδικάζει έντονα τις μαζικές παραβιάσεις του κράτους δικαίου, της ελευθερίας του Τύπου και των ανθρωπίνων διακιωμάτων στην Τουρκία. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να πει ξεκάθαρα ότι αυτή η ακραία οπισθοδρόμηση έχει διαταράξει την "πολιτική συμβατότητα” της Τουρκίας με την ΕΕ. Το συμβούλιο θα πρέπει επίσης να ανακοινώσει ενισχυμένη υποστήριξη στους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στις δημοκρατικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία, ειδικά στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και των δικαιωμάτων των γυναικών. Η αφιέρωση μεγάλου μέρος των προ ενταξιακών κεφαλαίων της ΕΕ προς έναν τέτοιο στόχο,, θα μεταφέρει ένα σημαντικό μήνυμα τόσο στην ηγεσία της Τουρκίας όσο και στην αστική κοινωνία που έχει υποστεί σοβαρό πλήγμα. Οι λεπτομέρειες θα πρέπει να είναι προσεκτικές για να διασφαλίσουν τη δικαιοσύνη και να αποφευχθεί η πολιτική παρέμβαση.

Μία τρίτη προτεραιότητα για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και τα κράτη-μέλη της ΕΕ είναι η συνέχιση και ενίσχυση της αντιτρομοκρατικής συνεργασίας σε συνδυασμό με την εκστρατεία κατά του ISIL στη Σρία και στο Ιράκ. Η Τουρκία θα πρέπει να εστιάσει στις ανησυχίες για τη διεθνή τρομοκρατία. Αντιθέτως, οι προσπάθειες για την προσέλκυση των κυβερνήσεων της ΕΕ, των επιχειρήσεων και των πολιτών στην εγχώρια αρένα είναι απαράδεκτες επειδή, έχοντας μια συμμαχία με τους Gulen-ιστές από το 2012, το κυβερνών ΑΚΡ ευθυνεται για την κρίση που ακολούθησε μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 στην Τουρκία.

Η τέταρτη προτεραιότητα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είναι να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα στους πολίτες της Τουρκίας: Οι Ευρωπαίοι δεν έχουν εχθρότητα προς αυτούς και η ΕΕ είναι πρόθυμη να συνεχίσει να υποστηρίζει τη δημοκρατία στην Τουρκία. Δεν πρόκειται να εξισώσει τους πολίτες της Τουρκίας με την ηγεσία της ούτε θα αποκόψει όλους τους δεσμούς. Οι προσπάθειες της ΕΕ να διατηρήσει οικονομικούς δεσμούς με όρους και να υποστηρίξει την κοινωνία στη χώρα, θα είναι μέρος αυτού του μηνύματος. Αλλά το ίδιο είναι και το να καταστήσει σαφές ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ και οι πολίτες δεν μπορούν πλέον να αποδεχθούν το bullying, τις παρεμβάσεις και τις υποδείξεις από την ηγεσία της Τουρκίας σε μια στιγμή που η δημοκρατική αρχιτεκτονική της χώρας αποσυντίθεται συστηματικά και τα ελεύθερα πνεύματα αντιμετωπίζονται με απόλυτη αυθαιρεσία.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://carnegieeurope.eu/strategiceurope/73228?lang=en